TR EN
Bayi Girişi
 
SAĞLIK
Prof. Dr. Ahmet AYDIN
Prof. Dr. Hasan Yaygın
Doç. Dr. Cem KARAGÖZLÜ
Zafer Alpkent, Muammer Demir
Dr.Oğuz Gürsoy, Prof.Dr.Özer Kınık & Deniz Çağında
Dr.Oğuz Gürsoy, Prof.Dr.Özer Kınık
Dr.Oğuz Gürsoy, Prof.Dr.Özer Kınık
Dr.Oğuz Gürsoy, Prof.Dr.Özer Kınık
Dr.Oğuz Gürsoy, Prof.Dr.Özer Kınık & İbak Gönen
Sende yaz !

ALTINKILIÇ hakkındaki
düşünceleri buradan
bize ulaştırabilirsiniz.

Yazılı Basın
Görsel Basın
 
Güncel haberler mail
adresinize gelsin...
Sağlık Rehberi
Dr.Oğuz Gürsoy, Prof.Dr.Özer Kınık

PROBİYOTİKLER VE KALP-DAMAR HASTALIKLARI

Dr. Oğuz Gürsoy & Prof. Dr. Özer Kınık
 
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü, Bornova, İzmir
 
ogursoy@yahoo.com, kinik@ziraat.ege.edu.tr
 
ÖZET

Yüksek serum kolesterol ve özellikle de LDL-kolesterol düzeyleri kalp-damar hastalıkları riskinin artışıyla ilişkilendirilmektedir. Spesifik intestinal bozuklukların önlenmesi ve/veya tedavisinde yararlı etkilere sahip canlı mikroorganizmalar olarak tanımlanan probiyotikler mikroorganizmalar serum kolesterol seviyesini düşürebilir. Bu makalede probiyotikler tanımlanmış ve önemli bazı hususlar açıklanmıştır. Son kısımda kalp-damar hastalıkları üzerine probiyotiklerin etkileri son literatür bilgileri ışığında tartışılmıştır.
 
Anahtar Kelimeler: Kolesterol, sağlık, probiyotik
 
GİRİŞ
 
Kalp-damar hastalıkları, Türkiye'de ve diğer ülkelerde ölümlere ve kalıcı sakatlıklara yol açan hastalıklardır. Türkiye’de, 6 milyon kişide kan kolesterol düzeyi yüksek değer sınırında (200-239 mg/dl) iken 2 milyon kişide de yüksek düzeydedir (240 mg/dl ve üstü). Kalp-damar hastalıkları gelişmiş ülkelerde ölüm nedenleri arasında ilk sırada yer almakta olup yüksek kolesterol, yüksek tansiyon ve şişmanlık gibi sorunların aşılması ile bu ölümlerin önlenebileceği veya geciktirilebileceği bildirilmektedir (Anonymous, 2004a). Kanda kolesterolü taşıyan iki lipoprotein kalp-damar hastalıkları açısından özellikle önemlidir. Bu lipoproteinler düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) ve yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) olarak tanımlanmaktadır (Wetherilt, 1999).
 
Kalp-damar hastalıklarını kolaylaştıran faktörlere, kardiyovasküler risk faktörleri adı verilmektedir. Kanda, kolesterol ve LDL-kolesterolün yüksek olması, hasta için risktir ve kolesterol yüksekliği bir kardiyovasküler risk faktörüdür. HDL-kolesterolün düşük olması da bir risktir. Bu riske sahip hastalarda, kalp krizi, felç, damar tıkanması, böbrek yetmezliği gibi hastalıkların ortaya çıkma olasılığı daha fazladır (Wetherilt, 1999; Anonymous, 2004a). Çoğu geniş ölçekli olan çalışmalarda, LDL düzeyiyle istemik kalp hastalıkları (damar sertliği sonucu kalbin kansız kalmasına bağlı hastalıklar) ve ölüm hızıyla değerlendirilen aterosikleroz arasında lineer bir korelasyon olduğu belirlenmiştir. Toplam kolesterol düzeyi ne kadar yüksekse, semptomatik ve fatal aterosikleroz riski o kadar artmaktadır. 
 
Bu makalede öncelikle probiyotiklerin tanımı ve probiyotik kavramı ile ilgili önemli hususlar özetlemiş, ardından probiyotik alımının kandaki kolesterol düzeyine ve dolayısıyla kalp-damar hastalıkları üzerine olan yararlı etkileri son yıllarda yapılan ümit verici çalışmaların ışığında özetlenmiştir.
 
PROBİOTİKLER: Tanım ve Bazı Önemli Hususlar
 
"Probiyotik” Yunanca’da “yaşam için” anlamına gelen ve uzun yıllardan beri çeşitli şekillerde kullanılan bir kelimedir (Gomes and Malcata, 1999). Bilindiği gibi probiyotiklerin en çok kabul gören tanımları Roy Fuller tarafından 1989 yılında “tüketici sağlığına bireylerin intestinal mikrobiyal dengesini koruyarak veya geliştirerek yararlı olan canlı mikrobiyal gıda katkılarıdır” şeklinde yapılmıştı (Fuller, 1989). İmmün sistemin yaklaşık %70’inin gastrointestinal sistemde lokalize olması (Bengmark, 2001) ve probiyotik mikroorganizmaların lokal ve sistemik seviyelerde immün sistemi aktive ettiğine dair önemli kanıtların olması nedeniyle söz konusu tanıma alternatif tanım yine Roy Fuller tarafından geçtiğimiz yıl Biologist dergisinde çıkan bir makalede kullanılmıştır. Buna göre eski tanımın “bir probiyotik kalitatif yada kantitatif olarak bağırsak mikroflorasını etkileyerek yada immün sistemin durumunu modifiye ederek  yararlı etkiler oluşturma hedefiyle insanlar yada hayvanlar tarafından tüketilen canlı mikroorganizma preparasyonu” olarak değiştirilmesi önerilmiştir (Fuller, 2004). Probiyotik terimi genellikle fermente süt ürünleri yada diyet katkısı olarak alınabilen biyolojik aktiviteleri ve intestinal sistemde canlılıklarını sürdürme ve yaşama kabiliyetleriyle tanımlanan Lactobacillus spp., Bifidobacterium spp. ve Enterococcus spp. gibi seçilmiş laktik asit bakterilerini ifade etmek için kullanılmaktadır (Rafter, 2002).
 
PROBİYOTİKLER VE KALP-DAMAR HASTALIKLARI
 
Probiyotik bakterilerin serum kolesterol düzeylerine olan etkileriyle ilgili araştırmalar, 1974 yılında yayınlanan bir makalede fermente süt tüketiminin kolesterol düşürücü etkisinin olduğunun bildirilmesinden sonra (Mann and Spoerry, 1974) artmıştır. Bu tarihten sonra yapılan çok sayıda çalışmada probiyotiklerin farelerin ve domuzların serum kolesterol seviyelerini düşürdüğü belirlenmiştir (Grunewald, 1982; Gilliland et al., 1985). Konu ile ilgili olarak yapılan çalışmalarda daha çok probiyotik Lactobacillus acidophilus ve Enterococcus faecium suşları kullanılmıştır. Akalın et al. (1997) 28 gün süreyle L. acidophilus ile beslenen farelerdeki toplam serum kolesterol seviyesinin kontrol grubundan %22 daha düşük olduğunu tespit etmişlerdir. Benzer şekilde Schaafsma et al. (1998) L. acidophilus içeren bir fermente süt ürününün tüketiminin orta yaşlı sağlıklı insanlarda kolesterol düşürücü etkileri olduğunu bildirmiştir. Fukushima et al. (1999) yağ ve kolesterolce zengin diyet ile beslenen sıçanlarda D6-desaturaz aktivitesi ve serum kolesterol seviyesi üzerine L. acidophilus ve E. faecalis’in etkilerini incelemişlerdir. Araştırma sunucunda ilgili mikroorganizma karışımı ile beslemenin D6-desaturaz aktivitesi ve serum araşidonik asit seviyesini arttırdığı, serum kolesterol seviyesini ise düşürdüğü belirlenmiştir. Agerholm-Larsen et al. (2000a,b) yaptıkları çalışmalarda Causido® ticari markasıyla piyasada bulanan ve fermente bir süt ürünü olan Gaio® markalı yoğurdun üretiminde kullanılan probiyotik kültürün (kültür E. faecium ve iki S. thermophilus suşunu içermektedir) kolesterol düşürücü etkilerini incelemişlerdir. İlk çalışmada Causido® kültürünü içeren probiyotik fermente sütün 8 hafta boyunca günlük 450 ml tüketiminin serum LDL kolesterol seviyesini düşürdüğü belirlenmiştir (Agerholm-Larsen et al., 2000a). Yine Agerholm-Larsen et al. (2000b) konu ile ilgili olarak yapılan 6 farklı çalışmayı değerlendirdikleri makalelerinde de  Causido® kültürü’nün toplam ve LDL kolesterolü düşürücü etkileri için uzun süreli tüketilmesi gerektiğini rapor etmişlerdir. 
 
Son yıllarda L. acidophilus ve E. faecium kültürleri dışındaki probiyotiklerin de kolesterol düşürücü etkilerinin incelendiği çeşitli araştırmalar dikkati çekmektedir. In vitro ortamda yapılan bu çalışmaların birinde Grill et al. (2000) Lactobacillus amylovorus DN-112053 ve Bifidobacterium breve ATCC 15700’ün safra tuzları olan oksgal (oxgall) yada taurokolik asit içeren besi yerinde kolesterolü asimilasyon ve/veya presipitasyon kabiliyetleri üzerine çalışmışlardır (Grill et al., 2000). Çalışma sonunda ilgili bakterilerin safra tuzları varlığında ortamdaki kolesterolü presipite ederek yıkımladıkları belirlenmiştir. Bukowska et al. (1997) meyve suyu, fermente yulaf ve probiyotik     L. plantarum 299v suşu içeren fonksiyonel bir gıda maddesi (Probi AB, Lund, İsveç) ile beslenmenin LDL kolesterol ve fibrinojen seviyelerini önemli düzeylerde düşürdüğünü tespit etmiştir. Aynı araştırmacılar daha yakın bir tarihte, diyetle alınan L. plantarum’un ileri düzey sigara tiryakilerinin aterosiklerozdan korunması için de etkin bir ajan alarak kullanılabileceğini bildirmişlerdir (Naruszewicz et al., 2002). Sindhu and Khetarpaul (2003) S. boulardii + L. casei karışımı probiyotik kültür içeren hububat bazlı gıda karışımıyla beslemenin farelerdeki toplam serum kolesterol ve LDL kolesterol konsantrasyonlarını önemli ölçüde düşürdüğünü belirlemiştir. Bifidobakteri’lerin kolesterol düşürücü etkilerinin incelendiği başka bir çalışmada B. longum Bb-46 içeren yoğurt ve soya sütü yoğurdunun sıçanlarda serum kolesterol seviyesini düşürdüğü belirlenmiştir (Abd El-Gawad, 2005). Konu ile ilgili olarak yapılan diğer bir ilginç çalışmada E. coprostanoligenes ATCC 51222’nin tampon solüsyonu yada sütle alımının tavşanlarda kan kolesterol seviyesini azalttığı belirlenmiştir (Li and Beitz, 2005).
 
Probiyotiklerin serum kolesterol seviyesini düşürme mekanizması tam olarak bilinmemektedir (Ouwehand et al., 2003). Probiyotik bakteriler gıda kaynaklı sindirilemeyen karbonhidratları kolonda fermente ederek kısa zincirli yağ asitleri (başlıca asetat, propionat ve bütirat) ile H2, CO2 ve metan gazları oluşturmaktadır (Anonymous, 1998; Salminen et al., 1998). Kısa zincirli yağ asitleri karaciğerde kolesterol sentezini inhibe ederek ve/veya plazmadan karaciğere tekrar kolesterol gidişini sağlayarak kan lipitlerinin sistemik seviyelerinde azalmalara neden olabilirler (Pereira and Gibson, 2002). Konu ile ilgili olarak son yapılan çalışmaların birinde potansiyel kolesterol düşürücü etkileri olan L. fermentum KC5b’nin mevcut etkisini muhemelen; kısa zincirli yağ asitleri üretimi ve özellikle de propionat üretimi ve/veya safra tuzu dekonjugasyonu ile gerçekleştirdiği bildirilmiştir (Pereira et al., 2003). Yapılan değer bazı çalışmalarda probiyotik tüketimi ile karaciğerdeki kolesterol sentezini azaltan b-hidroksi-b-metilglutaril-koenzim A redüktaz seviyesinin önemli bir şekilde düştüğü belirlenmiştir. Yine probiyotiklerin intestinal lümende kolesterolün safra asitlerine dönüşümünü arttırdığı tespit edilmiştir. Li and Beitz (2005) E. coprostanoligenes ATCC 51222’nin kolesterol düşürücü etkisini, söz konusu bakterinin kolesterolü sindirim sisteminden absorbe edilemeyen koprostanol maddesine dönüştürmesine bağlamıştır. Konu ile ilgili son muhtemel mekanizma da probiyotiklerin safra tuzlarını hidrolize ederek kolesterol seviyesine etki ettiği hipotezidir (Teitelbaum and Walker, 2002). Görüldüğü gibi probiyotiklerin kolesterol düşürücü etkileri tek bir mekanizmaya bağlı değildir. Bir çok araştırmacı farklı suşlarının etki mekanizmalarının da farklı olabileceğini ve söz konusu etkide bir veya birkaç mekanizmanın aynı anda etkili olabileceğini bildirmektedir. Konu ile ilgili çalışan bilim adamları tarafından probiyotikler ile serum kolesterol seviyeleri arasındaki ilişkilerin tam olarak belirlenebilmesi için yeni ve daha fazla çalışmanın yapılması gerekli görülmektedir.
 
KAYNAKLAR
 
Mann, G.V., Spoerry, A., 1974. Studies of a surfactant and cholesterolemia in the Maasai. American Journal of Clinical Nutrition 27: 464-469.
 
Grunewald, K.K., 1982. Serum cholesterol levels in rats fed skim milk fermented by Lactobacillus acidophilus. J. Food Sci. 47: 2078-2079.
 
Gilliland S.F., Nelson, C.R., Maxwell, C., 1985. Assimilation of cholesterol by Lactobacillus acidophilus. Applied Environmental Microbiology 49: 377-381.
 
Schaafsma, G., Meuling, W.J.A., van Dokkum, W., Bouley, C., 1998. Effect of a milk product by L. acidophilus and with fructo-oligosaccharides added, on blood lipids in male volunteers. European Journal of Clinical Nutrition 52: 436-440.
 
Teitelbaum, J.E., Walker, W.A., 2002. Nutritional impact of pre- and probiotics as protective gastrointestinal organisms. Annu. Rev. Nutr. 22: 107-138.
 
Ouwehand, A.C., Salvadori, B.B., Fonden, R., Mogensen, G., Salminen, S., Sellars, R., 2003. Health effects of probiotics and culture-containing dairy products in humans. Bulletin of the IDF 380: 4-19.
 
Fukushima, M., Yamada, A., Endo, T., Nakano, M., 1999. Effects of a mixture of organisms, Lactobacillus acidophilus or Streptococcus faecalis on D6-desaturase activity in the livers of rats fed a fat- and cholesterol-enriched diet. Nutrition 15(5): 373-378.
 
Akalın, A.S., Gönç, S., Düzel, S., 1997. Influence of yogurt and acidophilus yogurt on serum choelsterol levels in mice. J. Dairy Sci. 80: 2721-2725.
 
Bengmark, S., 2001. Pre-, pro- and synbiotics. Current Opinion in Clinical Nutrition & Metabolic Care 4(6): 571-579.
 
Anonymous, 2004a. Kolesterolün Önemi. http://kolesterol.ada.net.tr/onemi.html.
 
Wetherilt, H., 1999. Kolesterol gerçeği. Gıda Bilimi ve Teknolojisi Dergisi 17-26.
 
Gomes, A.M.P., Malcata, F.X., 1999. Bifidobacterium spp. And Lactobacillus acidophius: biological, biochemical, technological and therapeutical properties relevant for use as probiotics. Trends in Food Science & Technol. 10: 139-157.
 
Fuller, R., 1989. Probiotics in man and animals. J. Appl. Bacteriol. 66: 365-378.
 
Fuller, R., 2004. What is a probiotic? Biologist 51(4): 232.
 
Li, L., Beitz, D.C., 2005. Potential use of a cholesterol-reducing bacterium in dairy foods. A Research Report from Iowa State University (Via http://www.extension.iastate.edu/Pages/dairy/report95/products/dsl-62.pdf), Ulaşım Şubat 2005.
 
Bukowska, H., Pieczul-Mroz, J., Jastzebska, M., Chelstowski, K., Naruszewicz, M., 1997. Decrease in fibrinogen and LDL-cholesterol levelsupon supplementation of diet with Lactobacillus plantarum in subjects with moderately elevated cholesterol. Atherosclerosis 137: 437-438.
 
Naruszewicz, M., Johansson, M-L., Zapolska-Downar, D., Bukowska, H., 2002. Effect of Lactobacillus plantarum 299v on cardiovascular disease risk factors in smokers. Am. J. Clin. Nutr. 76: 1249-1255.
 
Pereira, D.I.A., Gibson, G.R., 2002. Effcets of consumption of probiotics and prebiotics on serum lipid levels in humans. Critical Reviews in Biochamistry and Molecular Biology 37(4): 259-281.
 
Pereira, D.I.A., McCartney, A.L., Gibson, G.R., 2003. An in vitro study of theprobiotic potential of a bile-salt-hydrolyzing Lactobacillus fermentum strain, and determination of its cholesterol-lowering properties. Appl. Environ. Microbiol. 69(8): 4743-4752.
 
Salminen, S., Bouley, C., Boutron-Ruault, M.C., Cummings, J.H., Franck, A., Gibson, G.R., Isolauri, E., Moreau, M.C., Roberfroid, M., Rowland, I., 1998. Functional food science and gastrointestinal physiology and function. British J Nutr 80 (Suppl. 1): 147-171.
 
Sindhu, S.C., Khetarpaul, N., 2003. Effect of feeding probiyotik fermented indigenous food mixture on serum cholesterol levels in mice. Nutrition Research 23: 1071-1080.
 
Anonymous, 1998. Mechanisms of protection of the digestive tract. Danone Nutrition and Health Collection, An Initiative of the Danone Research Centers, John Libbey Eurotext, Paris, France, 47p.
 
Adb-El Gawad, I.A., El-Sayed, E.M., Hafez, S.A., El-Zeini, H.M., Saleh, F.A., 2005. The hypocholesterolaemic effect of milk yoghurt and soy-yoghurt containing bifidobacteria in rats fed on a cholesterol-enriched diet. Int. Dairy J. 15: 37-44.
 
Rafter, J., 2002. Lactic acid bacteria and cancer: mechanistic perspective. British Journal of Nutrition 88 (Suppl. 1): 89-94
 
Grill, J.P., Cayuela, C., Antonie, J.M., Schneider, F., 2000. Effects of Lactobacillus amylovorus and Bifidobacterium breve on cholesterol. Letters in Applied Microbiol. 31: 154-156.
 
Sindhu, S.C., Khetarpaul, N., 2003. Effect of feeding probiotic fermented indigenous food mixture on serum cholesterol levels in mice. Nutrition Research 23: 1071-1080.
 
Agerholm-Larsen, L., Raben, A., Haulrik, N., Hansen, A.H., Manders, M., Astrup, A., 2000. Effect of 8 week intake of probiotic milk products on risk factors for cardiovascular diseases. European Journal of Clinical Nutrition 54: 288-297.
 
Agerholm-Larsen, L., Bell, M.L., Grunwald, G.K., Astrup, A., 2000. The effect of a probiotic milk product on plasma cholesterol: a meta-analysis of short-term intervention studies. European Journal of Clinical Nutrition 54: 856-860.
 
 
Copyright © 2013 ALTINKILIÇ. Tüm Hakları Saklıdır.